Rehberler / Rehber
Order flow nedir
Order flow, bir borsaya ulaşan emirlerin akışıdır: defterde bekleyen limit emirler ve oradan alan piyasa emirleri. Fiyat, piyasa emirleri yollarındaki limit emirleri tükettiğinde hareket eder. Bu rehber footprint grafiklerinin, deltanın ve emir defterinin arkasındaki fikri ve trader’ların order flow’u en sık kullandığı dört senaryoyu anlatır.
Son güncelleme:
Order flow’a özgü terimlerin bir kısmı bu rehber boyunca İngilizce kalıyor ve italik yazılıyor: Türkiye’deki order flow topluluğu da onları böyle yazıyor, terminalde de çoğu böyle geçiyor. Her biri sözlüğe bağlanır. Limit emir, piyasa emri, emir defteri, likidite, duvar, müzayede gibi Türk trader’ların zaten Türkçe yazdığı kavramlar ise Türkçe.
İki tür emir
Borsaya gönderilen her emir iki türden biridir ve bu rehberdeki her şey bu farkın üzerine kurulu.
Limit emir bir fiyat belirtir ve bekler. “60,100’den bir coin sat” emri, biri onu alana ya da sahibi iptal edene kadar defterde durur. Bu emri gönderen trader’a maker denir: emri, başkalarının işlem yapabileceği bir fiyat oluşturur.
Piyasa emri fiyat belirtmez. Hemen, defterde zaten bekleyen en iyi fiyattan işlem görür. Bu emri gönderen trader taker’dır: başkasının sunduğu fiyatı alır.
Her işlem, bir ya da daha fazla limit emirle eşleşen tek bir piyasa emridir. İşlemin başka bir oluş yolu yoktur.
İki tür veri, başka hiçbir şey
Order flow, borsadan gelen iki veri akışının üzerine kurulur ve her akış bu iki emir türünden birini gösterir.
Birincisi işlemler: gerçekleşmiş her alım satım, fiyatı ve büyüklüğüyle birlikte; bir de ek bir bilgi: piyasa emrini hangi taraf gönderdi. Borsa bunu bilir ve bildirir.
İkincisi emir defteri: hâlâ bekleyen limit emirler. Bir fiyatları ve büyüklükleri vardır, ama henüz işlem görmemişlerdir ve her an iptal edilebilirler.
Bu sitedeki her şey bu iki akıştan üretilir. Mumlar, delta, profiller ve ısı haritaları, onları düzenlemenin farklı yollarından ibarettir. Üçüncü, gizli bir kaynak yoktur.
Her işlemin iki tarafı vardır
Yeni başlayanların kafasını en çok karıştıran kısım burası; bu yüzden yavaşça, tek cümleyle söylemeye değer.
Her işlem aynı anda hem bir alış hem de bir satıştır. Biri aldı, biri sattı ve hacim ikisi için de aynı sayıdır. Dolayısıyla böyle sayarsanız “alış satıştan fazlaydı” cümlesi asla doğru olamaz.
Doğru olabilecek şey şu: iki taraftan biri piyasa emri gönderdi. Daha iyi bir fiyat beklemedi, zaten sunulmuş olan fiyatı aldı. Acele eden taraf odur ve order flow’da ona agresif taraf denir. Diğer tarafın ise defterde bekleyen bir limit emri vardı.
Bu rehber “alış” dediğinde her zaman piyasa alışını kasteder: satış limit emirleriyle eşleşen alış piyasa emirlerini. Borsanın saymamıza izin verdiği sayı budur ve deltanın ölçtüğü de odur.
Her fiyatın tabelada yazdığı bir pazar
Kimsenin pazarlık etmediği bir pazar düşünün. Her tezgâhta fiyatın yazdığı bir tabela, arkasında da bir yığın mal var. Yanlarında, ellerinde notlarla alıcılar bekliyor: “Biri razı olursa bu fiyattan iki kilo alırım.” Henüz kimse bir şey yapmıyor. İki grup da bekliyor. Tabelalar ve notlar limit emirlerdir; hepsi birlikte emir defterini oluşturur.
Derken domatese hemen şimdi ihtiyacı olan biri geliyor. Not yazmıyor. En ucuz tezgâha gidiyor ve tabeladaki fiyattan alıyor. O tezgâhta olandan fazlasını istiyorsa tezgâhı boşaltıyor ve bir sonraki en ucuz tezgâha, biraz daha pahalı olana geçiyor. Alış piyasa emri tam olarak budur; bir sonraki tezgâha geçmek de fiyatın yükselmesi demektir.
Kimse kimseyle ortada buluşmadı. Fiyatı limit emir koydu, piyasa emri de kabul etti. Bu tablo, defterle işlemlerin neden iki ayrı akış olduğunu da gösteriyor: bir tabela, daha kimse gelmeden indirilebilir; gerçekten yaşanmış olan tek şey satıştır. Gerçek bir piyasanın farkı işleyişte değil, ölçektedir: her fiyatta binlerce tezgâh ve milisaniyeler içinde beliren, kaybolan tabelalar.
Fiyat, birinin sabrı tükenince hareket eder
Şimdi iki akışı bir araya getirin.
Her an fiyatın hemen üstünde (ask) ve hemen altında (bid) bekleyen limit emirler vardır. Coin’i hemen şimdi isteyen bir alıcı piyasa emri gönderir ve bu emir yukarıda bekleyenlerle eşleşir. Hepsini alırsa o fiyat seviyesi tükenir ve bir sonraki işlem bir seviye yukarıda gerçekleşir. Bir yükseliş içeriden böyle görünür: alış piyasa emirleri satış limit emirlerini yiyip bitirir.
Yani fiyat “alış daha fazla” olduğu için hareket etmez. Bir taraftaki piyasa emirleri diğer taraftaki limit emirleri yiyip bitirdiği ve orada onları durduracak kadar limit emir olmadığı için hareket eder.
Böylece grafikteki her fiyatta sorabileceğiniz basit bir soru elde edersiniz: kim acele ediyordu ve bu işe yaradı mı?
Göreceğiniz üç cevap
Bu sorunun işe yarar yalnızca üç cevabı vardır ve her order flow formasyonu bunlardan birinin bir çeşididir.
Devam. Piyasa emirleri gelir, yollarındaki limit emirler yenir ve fiyat hareket eder. Olağan olan ve en sık görülen budur.
Absorption (emilim). Piyasa emirleri gelmeye devam eder, ama fiyat kıpırdamaz. Biri bunların hepsini sessizce limit emirlerle karşılar ve geri çekilmez. Çok çaba, sonuç yok. Birinin savunduğu bir seviyeyi gösteren formasyon budur.
Exhaustion (tükenme). Bir taraftaki piyasa emirleri giderek küçülür ve fiyat daha ileri gitmez. Kimse bir şey savunmuyordur; baskı yapan tarafın katılımcıları tükenmiştir, o kadar. Az çaba, sonuç yok.
Bunları görmek için özel bir göstergeye ihtiyacınız yok. İki şeyi karşılaştırmanız gerekir: ne kadar çaba harcandı (piyasa emirlerinin hacmi) ve fiyata ne oldu. Footprint grafiği ikisini aynı anda ekrana koyar; burada ilk öğrenilecek şeyin o olmasının nedeni de budur.
Çaba ile sonucu yan yana koyduğunuzda karşınıza şunlar çıkar; sonuncusu, ayrıca tanımaya değer bir durumdur:
- Çaba büyük, fiyat itildiği yöne gidiyor: devam. Yoldaki limit emirler yendi ve fiyat yoluna devam etti.
- Çaba büyük, fiyat neredeyse kıpırdamıyor: absorption. Limit emirleri olan biri gelen her şeyi karşılıyor.
- Çaba azalıyor, fiyat ilerleyemiyor: exhaustion. İten tarafın gücü tükeniyor.
- Çaba küçük, fiyat çok yol alıyor: boş seviyelerden devam. Neredeyse hiç limit emir beklemiyordu, bu yüzden küçük bir baskı uzağa gitti. Hareket gerçek, ama henüz kimse onu sınamadı.
“Büyük” ve “küçük” ancak hemen önceki mumlarla, aynı enstrümanda ve aynı zaman diliminde karşılaştırıldığında bir anlam taşır — her yerde büyük sayılan bir sayı yoktur. Her okuma da bundan sonra ne olacağını değil, görüntünün ardında genellikle ne yattığını anlatır.
Fiyat değeri nerede bulur
Bilmeye değer bir fikir daha var, çünkü profilleri o açıklıyor.
Piyasayı hiç kapanmayan bir müzayede olarak düşünün. Fiyat satıcı aramak için yükselir, alıcı aramak için düşer. Çok ileri gittiğinde kimseyi bulamaz ve hızla geri döner; orada az işlem olur. İki tarafın da memnun olduğu bir fiyata ulaştığında işlemler yavaşlar ve hacim birikir.
Dolayısıyla bir fiyattaki hacim miktarı size mumun söyleyemeyeceği bir şey söyler: iki taraf burada anlaştı. Bu bölgeler çoğu zaman sonradan yeniden önem kazanır; Volume Profile (hacim profili) de bunun için vardır. Trader’lar kalabalık bölgeye kabul, hızlı ziyarete ise reddedilme der.
Ne işe yarar
Kimin acele ettiğini bilmek, ancak yaptığınız şeyi değiştiriyorsa emeğe değer. Dört yerde işe yarar ve hiçbiri tahmin gerektirmez.
Gerçek hareketi zayıf olandan ayırmak. Mum grafiğinde, arkasında yoğun piyasa emirleri olan bir kırılımla kimsenin takip etmediği bir kırılım aynı görünür. Footprint’te fark hemen belli olur.
Seviyenin nerede savunulduğunu görmek. Absorption, üzerine gelen her şeyi limit emirlerin karşılamaya devam ettiği fiyatı gösterir. Trader’lar riski böyle bir seviyeye göre ayarlar: seviye dayandıkça fikir geçerlidir, seviye çözüldüğü anda geçersiz olur.
Hareketin sonuna gelindiğini fark etmek. Exhaustion, iten tarafın küçüldüğünü gösterir. Bu, geç kalmış bir hareketin peşinden koşmamak ya da zaten içinde olduğunuz bir hareketten çok fazlasını beklememek için bir nedendir.
Yanıldığınızı erken anlamak. Dayandığınız şey ortadan kalkabilir: savunulan seviye kırılır ya da piyasa emirleri kesilir. Bunu erken görürseniz zarar henüz küçükken çıkabilirsiniz.
Order flow’un size sağladığı avantaj budur. Geleceği söylemez, ama kanıtın olduğu yerde işlem yapmanıza ve hataları daha erken kesmenize yardım eder.
Dört yaygın senaryo
Trader’ların order flow’u en sık kullandığı senaryolar bunlar. Her birinin üç parçası var: zaten önemli olan bir fiyat, orada aranacak order flow ve fikrin yanlış olduğunu gösterecek fiyat hareketi.
Hacimli kırılım. Fiyat bir aralıktan çıkar ya da çok kişinin izlediği bir seviyeyi geçer. Aradığınız şey hareket yönünde yoğun piyasa emirleri, yeni fiyatlar boyunca üst üste dizilmiş imbalance’lar ve mumla aynı yönü gösteren bir delta. Piyasa emirleri hemen kesilir ve fiyat aralığa geri kayarsa senaryo geçersiz olur.
Sahte kırılım. Fiyat aynı türden bir seviyeyi deler, ama arkasındaki piyasa emirleri ya küçüktür, ya ters yöndedir ya da büyüktür ama fiyatı bir yere götürmez. Trader’lar aralığa geri dönüşü, geç alan ya da geç satanlar için kurulmuş bir tuzak olarak görür. Fiyat aralığın dışında tutunur ve piyasa emirleri geri gelirse bu fikir çöker.
Seviyede absorption. Piyasa emirleri bir seviyeye tekrar tekrar yüklenir (çoğu zaman önceki bir tepe ya da dip ya da bir Volume Profile’ın kalabalık bölgesi) ve fiyat orada durur. Limit emirler kazanıyordur. Trader’lar seviyeyi savunan tarafın yanında yer alır ve stopu seviyenin hemen ötesine koyar. Seviye kırıldığı anda senaryo biter.
Hareketin sonunda exhaustion. Her yeni tepe (ya da dip) bir öncekinden daha az piyasa emriyle gelir ve kümülatif delta fiyatı izlemeyi bırakır. Hareket henüz dönmedi, ama artık kimse onun bedelini ödemiyor. Hareket yönünde yeniden büyük piyasa emirleri gelmeye başlarsa yanılmışsınız demektir.
Dördünde de önce seviye gelir, order flow sonra. Önemli fiyatları (bir aralığın kenarı, önceki bir tepe ya da dip, bir point of control) zaten kullandığınız seviyeler, profiller ya da teknik analizle bulun. Sonra fiyat oraya geldiğinde order flow’u izleyin. Grafiğin boş bir yerinde bu senaryoların hiçbiri pek bir şey ifade etmez.
82,000’deki uygulamalı örnek, bu senaryolardan ikisini gerçek veride, tek bir günde tek bir fiyatta takip ediyor.
Order flow’un size söyleyemeyecekleri
Dürüst bir liste; çünkü yeni başlayanların order flow ile yaşadığı sıkıntıların çoğu, ondan verebileceğinden fazlasını beklemekten doğar.
Niyeti göstermez. Birinin acele edip aldığını görürsünüz. Nedenini ya da sonra ne yapacağını asla görmezsiniz.
Gizli emirleri göstermez. Emirlerin bir kısmı defterde hiç görünmez. Gördüğünüz, borsanın yayımladığı kadarıdır.
Limit emirler söz değildir. Büyük bir duvar, fiyat ona ulaşmadan bir saniye önce iptal edilebilir. Bazen onu oraya koymanın bütün amacı da budur — bkz. spoofing.
Tek bir işaret sinyal değil, kanıttır. Tek bir imbalance, tek bir baloncuk ya da tek bir duvar kendi başına neredeyse hiçbir şey ifade etmez. Yukarıdaki senaryolar, başka bir nedenle zaten önemli olan bir fiyatta birkaç şeyin aynı yönü göstermesine dayanır.
Hiçbir şeyi garanti etmez. Hacimli bir kırılım da başarısız olabilir, savunulan bir seviye de kırılabilir. Order flow’u iyi kullanmak, nerede işlem yaptığınız ve bir hatayı ne kadar erken fark ettiğiniz konusunda şansınızı artırır; riski ortadan kaldırmaz.
Bir günde öğrenilmez. Başlarda bir footprint grafiğinde gerçekte olduğundan fazla formasyon görmek kolaydır. Geçmişte geriye doğru gidin, grafikte bir yeri okuyun, sonra ardından ne geldiğine bakın. Bunu, herhangi bir kısmını gerçek bir kararda kullanmadan önce defalarca yapın.
Tavsiye değildir. Bu site bir analiz aracıdır. Yukarıdaki senaryolar trader’ların order flow’u genelde nasıl kullandığını anlatır; alım ya da satım tavsiyesi değildir ve karar her zaman sizindir.
Sırada ne var
Sonra footprint grafiği nasıl okunur yazısını okuyun: yukarıdaki üç cevabı mum mum görünür kılar. Ardından delta size sayıları verir, canlı emir defteri ise neyin beklediğini gösterir. Stacked imbalance ve tamamlanmamış müzayede göstergeleri, bir mumun geride bıraktığı izleri mum kapandıktan sonra da grafikte tutar. Burada yeni bir kelimeyle karşılaştıysanız, sözlükte bulabilirsiniz.
Aynı fikirler borsada işlem gören her piyasa için geçerlidir: kripto, vadeli işlemler ya da hisseler. Terminalin kendisi spot kripto piyasalarını ve sürekli vadeli işlemleri gösterir.